Sitemize hoşgeldiniz. Şu an misafir ziyaretçisiniz. Üye olmak için tıklayın, Zaten Üye iseniz Lütfen üye girişi yapınız.
E-posta : Şifre: Hatırla:   Üye Ol
23 Ekim 2014, Perşembe - 5:57:57 AM    
Ana sayfa
Ara
Üye ol
Amacımız
Hakkımızda
Bize katılın
HABERLER
Akademik
Üretim
Genel
BİLGİLER
İstatistik
Sağlık
Yetiştiricilik
Akademik
TEZLER
Lisans
Yüksek lisans
Doktora
MAKALELER
Bildirilerden
Dergilerden
DOKÜMANLAR
Kitaplar
Dergiler
İndirilebilir
CİNSLER
Genel
Çilek
Ahududu
Böğürtlen
Frenküzümü
Mersin
Dut
Kuşburnu
Kocayemiş
Gilebor
Kızılcık
Bektaşiüzümü
Jostaüzümü
Sonbaharyemişi
Mürver
Mahonya
Maviyemiş
Çarkıfelek
Kurtüzümü
Altın çilek
SON EKLENEN YAZARLAR
Ahmet Emin Yıldırım
Sinem Öztürk Erdem
Muammer Erden
Şinasi Yaylagül
Berna Doğru
Tuncay Kaya
Bülent Altan
Mahmut Çöker
Sema Kalkan Uçar
Yakup Erdal Ertürk
YILLARA GÖRE
SON EKLENEN DERGI/KITAP
Bahçe Haber
Anadolu Tarım Bilimleri Dergisi
Gifimey Mesleki Yayınlar Serisi
IV. Ulusal üzümsü meyveler sempozyumu (3-5 Ekim 2012, Antalya)
Tarım Gündem Dergisi
Türkiye 10. Gıda Kongresi; 21-23 Mayıs 2008, Erzurum
Bitki Koruma Bülteni
Uludağ Arıcılık Dergisi
Marmara Coğrafya Dergisi
Akdeniz İhracatçı Birlikleri, Araştırma Serisi
Modern çilek yetiştiriciliği
Modern çilek yetiştiriciliği
YAZAR(LAR)
KİTAP/DERGİ
YAYIN TARİHİ
TAM METİN
Çilek türleri dünyanın kuzey yarım küresinde yaygınlık göstermiş olmakla birlikte, tarım yapılan birçok alanda yetiştirilmektedir. Kültür çileği (Fragaria xananassa Duch.), oktoploid F. chiloensis (L.) Duch. ve F. virginiana Duch. türlerinin doğal melezlemesi sonucunda 18. yüzyılın ortalarında meydana gelmiştir. Bu çilekler ılıman iklime sahip yerlerde çok başarılı bir şekilde yetiştirilmektedir. Çilek, gerek insan sağlığı açısından, gerek yatırımların çok kısa sürede geriye dönmesi gibi nedenlerle özellikle son yıllarda çok daha büyük önem kazanmaya başlamıştır. Ayrıca bu meyve türünün kendine özgü nefis aroması, zengin vitamin ve özellikle ellajik asit içeriği, değişik tüketim şekilleri tüketicilerin daha fazla ilgisini çekmektedir. İnsan sağlığına katkılan, karlı bir yatırım kolu olması Dünya'da çilek üretiminin 2010 yılı istatistiklerine göre, 4.366.662 ton olmasını ve bu üretimin her yıl önemli artışlar kaydetmesini sağlamıştır. Bu meyvenin üretiminde en önemli üretici ülke ABD olup toplam üretimin yaklaşık %26,9'unu karşılamaktadır. Geri kalan üretimin büyük bir bölümü ise Avrupa ülkelerinde, özellikle Türkiye, İspanya, Mısır, Güney Kore, Meksika ve Japonya' da gerçekleştirilmektedir. Türkiye 299.940 tonluk çilek üretimiyle dünyada 2. sıradadır. Çin'de de çilek üretimi yapıldığı bilinmekle birlikte bu ülkenin verileri FAO istatistiklerine yansımamıştır.

Ülkemizde çilek yetiştiriciliğine olan talep yıllar itibariyle artmaktadır. Nitekim 1986'da 5000 ha alanda 35.000 ton olan çilek üretimimiz 2010 yılında 11.679 ha alanda 299.940 tona ulaşmıştır. Dünya da en büyük üretici ülke olan ABD'de 1986 yılından bu yana olan artış %86.7 iken ülkemizde bu artışın %856.971 olduğu görülmektedir. Böylece çilek yetiştiriciliğinin ülkemizdeki artışı açıkça gözlenmektedir. Üretim miktarındaki artışın nedeni; en yoğun olarak Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü ile Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Merkezindeki araştırma ve yayım faaliyetleri ile daha pek çok kamu ve özel kuruluşlardaki çalışmalardır. Bu çalışmalar sonucunda verimli ve bölge koşullarına uygun yeni çeşitler ile modern yetiştirme teknikleri (frigo fide, taze fide, damla sulama, malçlama, solarizasyon, vb.) kullanılmış ve böylece üretim alanındaki artıştan çok birim alınan çilek miktarının arttığı dikkati çekmiştir. Bu bağlamda 1985 yılında dekara verim 700 kg civarında iken son yıllarda ortalama 5 ton veya üzerine çıkmıştır. Ülkemizde Kuzey ve doğu bölgesi hariç öteki bölgelerde çilek yetiştiriciliği yapılmaktadır. Modern çilek yetiştiriciliği ise Akdeniz ve Ege Bölgelerinde başarıyla uygulanmakta olup çilek yetiştiriciliğinin yoğun olarak yapıldığı iller sırasıyla Mersin, Antalya, Aydın'dır.



Günümüzde çilek yetiştiriciliğinin önem kazanmasında en önemli nedeni, çileğin değişik iklim ve toprak koşullarında ekonomik olarak yetiştirilebilmesi olmuştur. Ayrıca çilek, taze meyvenin az olduğu dönemde olgunlaşması nedeniyle iyi bir pazar avantajına da sahiptir. Birçok kişi tarafından sevilen çilek farklı mevsimlerde, farklı kullanım alanlarında, (pasta, marmelat, reçel, meyve suyu, dondurma gibi) değişik şekillerde tüketilen bir meyve türüdür. Bununla beraber yapılan masrafların kısa sürede geri kazanılmasıyla küçük aile işletmeleri tarafından yetiştirilmesine uygun bir türdür. Ayrıca çilek yetiştiriciliğin de birim alandan elde edilen gelir de oldukça yüksektir.



Çilek yetiştiriciliğinin önem kazanmasında etkili olan bir başka etken ise çileğin insan sağlığı ve beslenmesi bakımından sağladığı yararlardır. Bazı araştırıcılar, 100 g taze çilek meyvesinin bileşiminde 92 g su, 0.6 g protein, 0.4 g yağ, 7.0 g karbonhidrat, 0.5 g lif, 0.4 g kül, 166 mg K ile iz miktarlarda P, Ca, Mg, Fe, Na, Mn ve Cu olduğunu ve 57 mg C vitamini, 522 mg aminoasit içeriğine sahip olduğunu belirtmişlerdir. Son çalışmalara göre A.B.D.'deki melezleme ıslahı yolu ile elde edilen bazı çeşitlerde 100 g taze meyvede 100 mg'da daha fazla askorbik asit olduğu tespit edilmiştir. C vitamininin de biyolojik fonksiyonunun elektron verebilme yeteneğine bağlı olduğu bilinmektedir. Bu da biyokimyasal reaksiyonlarda hücre içi ve hücreler arası kuvvetin azalmasını sağlamaktadır. Ayrıca C vitamini, E vitamini gibi oksijen toksisitesinin azalmasında ve mide kanserini önlemede nitrit tutulmasında önemli rol oynamaktadır. Meyve ve sebze tüketimi kalp hastalıkları ve kanser riskini azaltmaktadır. Bu iki hastalığın, serbest radikallerin insan vücudundaki lipidler, proteinler ve DNA ile oksidatif reaksiyonu ile başladığı kabul edilmektedir. Bundan dolayı mantıken antioksidanların tüketiminin arttırılması bu durumu azaltır; en azından geciktirir. Çilek bu bakımdan zengin bir meyvedir. Çileklerin besin maddesi içeriğini bakım koşulları, çeşitler, gübreleme programlan, ekolojik faktörler, meyvelerin olgunluk dereceleri önemli ölçüde etkileyebilmektedir. Ayrıca çilek meyvelerinde önemli düzeyde bulunan ellajik asit son araştırmalara göre etkili bir antioksidan ve kanser vakalarında hücre çoğalmasını engelleyen bir madde olup çilek yendiğinde sadece alınan ellajik asit miktarı ile değil aynı zamanda insan vücudunda ellajik asidin sentezlenmesini teşvik etmesiyle de dikkati çekmektedir. Araştırmalar ellagic asidin meyvelerde besinsel polifenoller olarak da bulunan ellagitaninlerden (ETs) meydana geldiğini göstermiştir. Hücre içerisindeki fizyolojik durumlara göre ellagitaninler polifenollere hidrolize olarak ellajik asitlere dönüştürülmekte ve ellajik asit de toksisiteyi engelleyen enzimlerin aktivitesini arttırarak, tümör oluşumunu uyaran kanserojen maddeleri önlemektedir. Araştırıcılar,   ayrıca   çilek meyvesinde kolesterol olmadığını önemle vurgulamışlardır. Üniversitemizde yaptığımız çalışmalarla çileklerin özellikle ellajik asit ve pelargonidin-3-glikozid gibi fenolik bileşiklerce zengin olduğunu saptamış bulunmaktayız.



Çileğin Bitkisel Özellikleri

Çilek, çok yıllık bir bitkidir. Ancak ticari yetiştiricilikte çoğunlukla tek yıllık yetiştiricilik yapılır. Alçak boylu, yüzeysel saçak köklü ve otsudur.

Kökler, kök gövdesinden çıkar. Ana köklerin sayısı 20-30 arasında değişir. Kökler iyi drenajlı, süzek kumlu topraklarda 60-70 cm derinliğe kadar inebilir genellikle köklerin % 90'ı toprağın ilk 15 cm'lik derinliğinde bulunmaktadır.  Ayrıca çilek bitkisinde stolon denilen kollar vardır. Stolonlar toprağa değdikleri yerde köklenip yeni bir bitki oluştururlar. Bu bitkiler genetik olarak ana bitkinin aynısıdır.

Yapraklar tüylü, kenarları testere dişli üç yaprakçıktan (trifoliat) oluşur. Her yaprağın 1-3 ay ömrü vardır.

Çiçekler beyaz renkli ve yaprak koltuğundan çıkan sapın üstünde salkım şeklinde olup ticari yetiştiricilikte erselik yapılı çeşitler tercih edilir. Çiçek salkımı dallı bir yapı gösterir. Birincil çiçeğin ardından tipik olarak 2 ikincil, 4 üçüncül ve 8 dördüncül çiçekler oluşur. Türe özgü bir çiçek 10 çanak yaprak, 5 taç yaprak ve 20-30 erkek organa sahiptir. Dişi organ sayısı 60 dan 600'e kadar değişir. En yüksek sayıdaki dişi organa ilk çiçeklerde rastlanır, ilk oluşan çiçekten dördüncül çiçeğe doğru gidildikçe dişi organ sayısı azalmaktadır.

Çilek meyvesi gerçek bir meyve değildir. Yenen kısmı çiçek tablasının etlenip sulanması ile oluşur. Gerçek meyveler (akenler) ise yalancı meyvenin üzerinde bulunur. Çilek çeşitlerine ve ortam koşullarına bağlı kalarak, meyvenin olgunlaşması 20-60 gün içinde gerçekleşir. Uzun bir günde, yüksek sıcaklıkta süre kısalır ve 20-30 güne inerken, kısmen sıcağın az olduğu ilkbahar ve sonbahar dönemlerinde, kışın kısa gün içinde ısıtılan seralarda 40-60 güne uzayabilmektedir. Meyve ağırlığı 4g ile 100 g, bitki başına verim 35 g ile 3000 g arasında değişir. Çilekler böcekler vasıtasıyla yaygın olarak da anlar tarafından tozlanırlar. Düşük sıcaklıkta bal arılarına göre daha aktif olan bombus arılarının kullanılması düzgün şekilli meyve elde etmek için daha avantajlıdır.

Yetiştirme Tekniği

İklim istekleri: Çileğin soğuklama ihtiyacı kısa olup çeşitlere göre değişmektedir. Bazı çeşitlerde 7.2 C altında 400-500 saattir. Çilek açıkta -10 C' ye kadar özel bir önlem almadan yetiştirilebilir. 5 C'de büyüme durur. Optimum sıcaklık isteği gündüzleri 18-22 C, geceleri 10-13 C'dir. 15-20 C arası sıcaklıklarda çiçek gelişimi, 20-30 C arası sıcaklıklarda vegetatif büyüme hızlanır. Çilek çiçekleri -2 C'in altında zarar görmektedir. Çilek genelde kısa gün bitkisidir. Yani kısa günlerde çiçek tomurcuğu oluşturur. Ayrıca uzun gün, gün nötr ve yediveren özellik gösteren çeşitler de vardır. Bununla birlikte yapılan son çalışmalarda çileklerde 8 C'nin altında ve 26 C'nin üzerindeki sıcaklıklarda çiçek tomurcuğu oluşumu gerçekleşmezken; 8-15 C arasındaki sıcaklıklarda gün uzunluğuna bağlı olmaksızın kısa, uzun ve gün nötr çilek çeşitlerinde çiçek tomurcuklan oluşmaktadır. 15-26 C arasındaki sıcaklıklarda ise çiçek tomurcuğu oluşumu fotoperiyot ile kontrol edilmektedir. Uzun gün koşullarında kısa gün çilek çeşitleri kolları, üretimde kullanılan fideleri oluştururlar. Çileklerde ilkbahar geç donları ile sonbahar erken donları etkilidir. Kışın oluşan donlar; bitki dinlenmede olduğu için pek etkili olmamaktadır.

Toprak istekleri: En uygun toprak kumlu, killi, milli ve süzek topraklardır. Allüviyal humuslu tınlı topraklarda da iyi gelişir. Kireçli ve yüksek pH'ya sahip olan topraklarda çilekler kloroz gösterebilirler. Çilek pH 4 ile 8.5 düzeyleri arasındaki topraklarda yaşayabilir. Toprakta yeterli organik gübre varsa pH 5 ve 7 arasında da yetişebilir. Ancak ideal pH koşulları 6 ve 6.5 arasındadır. Asitliği yüksek özellikle pH 5.5'un altında olan seviyelerde kireçle toprağın ıslah edilmesi gerekmektedir. Ağır, killi ve nemli topraklarda çilek meyvelerinin olgunlaşması gecikir. Bu tip topraklarda mutlaka dere kumu veya çiftlik gübresi ilave edilmelidir. Ayrıca çilek toprak tuzluluğuna çok hassastır. 2mmhos/cm'den daha fazla tuz olmamalıdır. Sulama suyundaki tuz içeriğinin de yüksek olmaması gerekir. Sebze yetiştiriciliğinin arkasına çilek tarımı yapılmamalıdır.

Dikim yerinin hazırlanması

Çilek dikilecek arazinin %23 eğimli olması drenaj açısından arzu edilir. Çileğin kökleri taban suyuna karşı çok hassastır. Kısa süreliğine de olsa su içinde kalan kökler çabucak ölür. Drenaj bu yüzden çok önemlidir. Modern çilek yetiştiricilikte şedde yapılmasının temel nedeni budur. Çilekler yerden en az 30 cm yükseğe dikilmelidir. Çileğin hastalık ve zararlısının çok olması nedeniyle, önceden yetiştiricilik yapılan alanda önlemler alınmalıdır. Çilek yetiştiriciliğine başlanmadan önce özellikle orada önceden çilek yetiştirilmişse toprak dezenfeksiyonu yapılması zorunludur. Dezenfeksiyon işlemi; mümkünse solarizasyonla değilse kimyasal maddeler kullanılarak yapılmalıdır. Bu iki sistemin kombine edildiği yetiştiricilik alanları da başarılı olmaktadır. Dikimden önce çilek yetiştiriciliği yapılacak toprak sürülerek kesekler parçalanır. Daha sonra solarizasyon yapılarak toprak hastalık ve zararlılardan temizlenir. Çilek dikimi için seddeler oluşturulur. Bunu takiben damla sulama boruları serilir ve toprak yüzeyi malçlanır. Malçlamadan sonra, her şeddede iki sıralı olacak şekilde 30x35cm dikim aralığı işaretlenir ve dikim çukurları açılır. Çilek fidesi, gövdesi toprak altında ve kökler ise toprak üzerinde kalmayacak, yani büyüme ucu toprak üstünde olacak şekilde dikilmelidir. Dikimde köklerin kıvrılmamasına dikkat edilmelidir.

Solarizasyon; temel amaç toprak sıcaklığının artırılması ve su buharının etkisiyle mikroorganizmaların ve yabancı otların imha edilmesidir. Bu amaç doğrultusunda sıcaklığın yüksek olduğu yaz aylarında toprak iyice sulandıktan sonra sürülerek işlenir ve şeffaf ya da açık renkli 0.02-0.05 mm polietilenle en az 15-30 gün süre ile kaplanır. Yaklaşık olarak bir dekar alan için 10 kg plastik gerekmektedir.



Fumigasyon; Dazomet (50 g/m2 ), Metam sodyum(100 ml/m2) gibi kimyasal maddelerin kullanılmasıyla yapılan dezenfeksiyon işlemidir. Fumigasyondan sonra en az 3 hafta dikim için beklenmelidir. Yapılan dezenfeksiyon işlemi sonunda toprakta azalan mineral madde ve mikroorganizma miktarını telafi etmek için, dekara 2-4 ton yanmış çiftlik gübresi veya 1-2 ton kümes hayvanlarının gübresi takviyesi yapılmalıdır.

Malçlama; toprak yüzeyinin organik yada inorganik malzemelerle örtülerek kapatılmasıdır. Genelde saman ve plastik malç kullanılır. Saman malçı soğuk bölgelerde aynı zamanda soğuktan da korunmayı sağlar. Malçlama, ürün kalitesni ve miktarını arttırır, yabancı ot kontrolünü sağlar, temiz ürün elde edilmesini sağlar, toprak kaynaklı bazı hastalıkların meyveye bulaşmasını engeller, erkencilik sağlar, topraktan nem kaybını önler, sulama maliyetini azaltır, bitkilerin kış soğuklarından ve erken ilkbahar soğuklarından korunmalarını sağlar.Ticari çilek yetiştiriciliğinde malçlama mutlaka yapılmalıdır. Bir dekar araziye uygulanacak malç miktarı 600-900 kg arasında değişir. Bu plastikler 5-7.5 mm kalınlığındadır. Ülkemizde genellikle yabancı ot kontrolünü daha iyi sağlaması bakımından siyah malç plastik kullanılmaktadır. Ancak çok değişik renklerde plastikler malç olarak kullanılabilmektedir. Hatta her iki .yüzü farklı renklerde plastiklerle yapılan denemeler vardır.





Fide Üretimi, Dikim Zamanları ve Yetiştirme Sistemleri

Çilek fideleri çeşitli sistemlerde dikilebilir. Ancak en iyi dikim sistemi sedde özerine dikimdir. Çilekte verim ve kaliteli ürün yetiştirmek için özellikle Ülkemizin Akdeniz ve Ege sahil kesimlerinde her yıl dikim yapılması önerilmektedir. Ancak soğuk iklime sahip yörelerde 2-3 yıllık yetiştiricilik yapılabilir. Bitkiler daha fazla süre bahçede bırakılırsa verim önemli ölçüde azalır ve meyveler küçülür. Yetiştiricilik sürekli aynı alanda yapılmamalıdır. Çilek fidesi üretimi, kollardan ve doku kültürü yolu ile yapılabilmektedir. Çilek yetiştiriciliğinde, yaz dikimi, sonbahar-kış dikimi ve ilkbahar dikimi olmak üzere üç 3 farklı dikim zamanı bulunmaktadır: Yaz dikimi; Akdeniz bölgesinde Ağustos'da, daha serin bölgelerde Haziran  Temmuz ortasında frigo fideler kullanarak yapılan dikimdir. Frigo fideler, sonbaharda kol bitkilerinin sökülüp, yaprak ve köklerinin budanmasından sonra ortalama -2 C de soğuk depolarda dikim zamanına kadar bekletilmesiyle elde edilirler. Frigo fideler, çok hızlı bir gelişme gösterirler, verim ve kalite yüksektir. Dikimden 5-8 ay sonra ürün alınmaktadır. Yaz dikimi yapıldıktan sonra, fideler hemen çiçek açarlar. Bitkilerin iyi gelişmesi için bu çiçeklerin koparılması gerekir. Sonbahar-kış dikimi; kışlan ılık geçen yerler için uygundur. Çünkü bu dikimler soğuk bölgelerde fidelerin zarar görmesine neden olur. Genelde taze fideler kullanılır. Dikimler iklime göre Eylül-Ekim veya Kasım-Aralık aylarında yapılır. Ayrıca örtü altında frigo fide kullanarak da sonbahar-kış dikimi yapılabilmektedir. İlkbahar dikimi; taze kol fideleriyle, ilkbaharda yapılan dikimdir. Özellikle kışlan sert geçen bölgelerde uygulanır. Aynı dönem içerisinde çiçek açma ve meyve verimi gerçekleşmektedir. Son yıllarda topraklı fide anlamına gelen tüplü fide ile dikim, örtü altında topraksız çilek tarımı ve yüksekte çilek yetiştiriciliği gibi yenilikler vardır. Frigo ve taze fide ile yapılan yetiştiricilikte A+ bitkilerin kullanılmasına özen gösterilmelidir. A+ bitkiler çaplan 15 mm'den daha büyüktür. Normal olarak A+ bitkiler 3 salkım oluştururlar ve bu salkımlar da 25-35 adet meyve oluşmaktadır.



Çilek yetiştiriciliği açıkta, serada, yüksek veya alçak tüneller altında yapılabilir. Alçak tünelde çilek yetiştiriciliğinde açığa göre yaklaşık bir aylık bir erkencilik sağlanmaktadır. Fakat bu sistemde, arı faaliyetinin sınırlı olmasından dolayı tozlanma-döllenme noksanlığına bağlı bozuk şekilli meyve oluşumu ve çiçeklerin donma riskine dikkat edilmelidir. Ayrıca yüksek tünel ve sera içine de alçak tüneller kurularak bitkilerin daha iyi gelişmesi sağlanabilir. Böylece daha erken ürün elde edilebilir. Yüksek tünelde, açıktaki yetiştiriciliğe göre 45 gün, hatta içerisine alçak tüneller kurarak 60-75 gün erkencilik sağlanabilir. Yüksek tünelde alçak tünele oranla daha rahat çalışılır. Seralar, yüksek tünellere oranla daha erkenci olup daha rahat çalışma imkânı vardır. Ayrıca havalanma ve bitki gelişimi daha iyi olmaktadır. Ancak alçak ve yüksek tünellere göre pahalıdır.



Yıllık Bakım İşleri

Sulama: Çilek çiçeklenmeden meyve olgunlaşmaya kadar geçen dönemde suya karşı hassas olup, en ideal sulama, damla sulama sistemidir. Sulama, meyve iriliği ve kalitesi ile o yılki ürün ortalamasına etki etmektedir. Dikim zamanında fidelerin hızlı ve sağlıklı büyümesi için sulamaya dikkat etmek gerekir. Çiçeklenme sırasında yağmur yağması arzu edilmez, yağış hem tozlanmayı engeller hem de meyve olgunlaşmaya başladıktan sonra yağarsa meyve yumuşar, leke yapar ve çürümeyi kolaylaştırır. Bu bakımdan örtü altı yetiştiriciliği avantajlıdır.



Gübreleme: Çilek topraktaki organik madde miktarının fazla olmasından hoşlanır. Toprak 30-50 cm derinliğinde işlenmeli ve sonra dekara 4-5 ton iyi yanmış çiftlik gübresi verilmesi önerilmektedir. Daha sonra saf olarak dekara 8-10 kg amonyum sülfat veya nitrat verilerek 5-10 cm derinliğinde sürüm yapılmalıdır. Daha sonraki gübrelemeler ise bitkiler toprağa dikilip tam tuttuktan sonra yani besin maddelerini kullanmaya başladıktan sonra yapılmalıdır. Bunun için dekara 30-40 kg amonyum nitrat, 40-60 kg süper fosfat, 40-60 kg potasyum sülfat verilebilir. Ancak bu gübreleme önerileri genel bir-fikir vermesi bakımından sunulmuştur. Gerçek anlamda her bahçenin ve bitkinin ihtiyaç duyduğu gübreleme programı, toprak ve yaprak analizlerine göre belirlenmelidir.

Hastalık ve Zararlılar: Çileklerde en fazla rastlanan hastalıklar olarak; kırmızı kök çürüklüğü, gövde çürüklüğü, Antraknoz, kök boğazı çürüklüğü, yaprak kırmızı leke, çilek mildiyösü ve solgunluk olarak sayılabilir. Meyve hastalıklan olarak Botrytis (esmer çürüklük) en yaygın olanıdır. Kırmızı örümcek, yaprak bitleri ve nematodlar ise başlıca çilek zararlılarıdır. Kök zararlıları olarak ise nematod ve danaburnu başta gelmektedir. Avrupa Birliği ülkelerinde bu hastalık ve zararlılara karşı ruhsatlı ilaçlar belirlenmiş olup bu liste Bölümümüzde mevcuttur.

Hasat (Derim) ve Muhafaza: Klimakterik özellik göstermeyen meyve oluşumu nedeniyle çilek, derimden sonra olgulaşmaya devam etmediği için çilek meyveleri çeşide özgü iriliğe ve renge sahip olduğunda hasat edilmelidir. Pazarda iyi renklenmiş ve parlak görünümlü meyveler genellikle tercih edilir. Bu yüzden meyvelerin %75-100 arasında renklenmesi derim için idealdir. Olgun çilek meyvesinde SÇKM miktarı en az %7, titre edilebilir asit değeri ise en fazla %0.8 olmalıdır. SÇKM içeriği düşük ve yüksek titre edilebilir asit içeriğine sahip meyveler ekşimtırak olduğu için tercih edilmezler.



 Meyve toplama günün erken saatlerinde ve tırnak ucu ile meyve sapı 1-1,5cm kalacak şekilde kopartılıp avuç içine düşürülerek yapılmalıdır. Çilek meyveleri +2 C de 1 hafta soğuk hava depolarında saklanabilir. Derimden sonra yüksek sıcaklıkta kalan meyveler; sonrasında meydana gelen solunum, nem kaybı, yumuşama, çürüme düşük sıcaklıkta muhafaza ile azaltılabilmektedir.

Çilek deriminde dikkat edilecek hususlar: Derimi yapılacak meyvenin taze ya da işlendikten sonra tüketileceği önemlidir. Sanayilik meyveler ilk 2-3 derimden sonra işlenmelidir. Zira ilk deriler meyveler iri olacağından daha çok taze tüketime uygundur. İşlenmek üzere toplanacak meyvelerde ise tam olgun olması ve %90'dan fazla renk oluşması istenir. 

Çilek meyvelerini toplamak her kadar zevkli bir iş görünse de sürekli eğilerek çalışmak çilek derimini dayanılmaz bir hale getirir. Bu amaçla kişilerin uzun süre derim yapabilmeleri için; tekerlekli üzerine oturularak destek alınabilen ve bölmesi olan küçük arabaların kullanılması önerilmektedir.



Çilek meyvesinin çok çabuk bozulabilen bir yapıya sahip olması nedeniyle, çilekler arazide ilk toplanırken pazarlama ambalajlarına yani tüketiciye sunulacak ambalajların içine toplanmalıdır. Aksi takdirde kayıp çok olur. Derim esnasında kalite sınıflaması yapılmalı, birinci kalite ve ikinci kalite ambalajlan (250 g ve 500 g) derim arabasına konulmalıdır. Amerika Birleşik Devletlerinde, çilekler derim sırasında kalite sınıflarına göre ayrılmakta ve barkotlama işlemi yapılarak en kısa sürede büyük marketlere gönderilmektedir.

Meyveler şayet dondurulacak, reçel yada marmelat amaçlı kullanılacaksa; çanak yaprakların koparılması gerekmektedir.

Ön Soğutma: Derimden hemen sonra sıcaklığın istenen düzeyde tutulması meyve çürümesini azaltmak ve uzun süre canlı kalmasını sağlamak amacıyla mümkün olduğu kadar çok hızlı bir şekilde 1 C'ye yakın bir sıcaklık derecesinde tutulması önerilmektedir. Olgun meyvelerin bozulması, hızlı metabolik faaliyetleri çürümeyi ve içsel bozulmayı sağlayan yüksek düzeydeki meyve sıcaklığı ile ilgilidir. Çilek meyveleri derimden hemen sonra güneşe maruz kalmamalıdır. Zira, koyu renkli olmaları nedeniyle ışığı fazla absorbe edip, hava sıcaklığından daha yüksek sıcaklıklara ulaşabileceklerdir. Çileklerde ön soğutma (arazi sisinin hızlı bir şekilde uzaklaştırılması) derimden sonra bir saat içerisinde yapılmalıdır. Soğutma aşamasında; 2, 4, 6 ve 5 saatlik gecikme; pazarlanabilir meyve oranını %20, %37, %50 ve %70 düzeyinde azaltmaktadır.

Çilek Yetiştiriciliğinin Ekonomisi Ve Yenilikler

2011 yılı rakamlarına göre değişik yetiştirme sistemlerine göre dekara çilek maliyetleri aşağıda verilmiştir.

AÇIK 3.500 TL
ALÇAK TÜNEL  4.390 TL
YÜKSEK TÜNEL 5.000 TL
YÜKSEK TÜNEL TERMAL PLASTİKLİ 6.000TL (3 YIL DAYANIYOR)

Her ne kadar erkenci çilek kg satış fiyatları 12 TL'den başlamakta ise de ortalama kg fiyatı 2 TL olarak kabul edildiğinde ve dekara ortalama veriminin 5 ton olması düşünüldüğünde bile dekardan elde edilecek gelir 5000 kg X 2 TL=10.000 TL olarak hesaplanabilir. Bu da oldukça karlı bir yetiştiricilik kolu olduğunu kanıtlamaktadır. Bununla birlikte verimin daha yüksek olması halinde bu tarım kolu daha da karlı hale gelecektir.



Son yıllarda, topraksız çilek yetiştiriciliği, katlı sistemde ve örtü altında çilek yetiştiriciliği ve organik çilek yetiştiriciliği gibi üretim modellerinde özellikle yurt dışında ve kısmen ülkemizde önemli atılımlar gerçekleşmektedir.



Topraksız tarım tekniği, metil bromide alternatif çevre dostu bir yöntem olması, tarım yapılamayan toprakların değerlendirilmesi ve kontrollü yetiştiricilik imkanının sağlanması ile çilekte de yaygınlaşması gereken bir sistemdir. Ayrıca bu yetiştiricilik sisteminde su, gübre, pestisit ve insektisit kullanımının azalması ile birlikte herbisit kullanımına gerek kalmaması da çilek yetiştiriciliği için ayrıca avantaj oluşturmaktadır. Bitkisel üretimde topraksız çilek yetiştiriciliğinin en önemli avantajı, birim alana dikilen bitki sayısının fazla olması ve buna paralel olarak da birim alandan alman verimin yüksek olmasıdır. Nitekim bu konuda bazı araştırıcılar çilekte 8-19 fide/m2 bitki yoğunluğu kullanılabileceğini tavsiye etmişlerdir. Topraksız yetiştiricilikte başarıyı etkileyen en önemli etmenler arasında iklim, sera konstrüksiyonu, yetiştiricilik sisteminin planlanması, çeşit, fide tipi ve yetiştirme ortamı gelmektedir. Dünyada ve Türkiye'de torf kaynaklarının tüketilmesi, perlit rezervlerinin azalması, kaya yününün atık problemi vs gibi nedenler yerel kaynaklarca rahat ve ucuz bulunabilen materyallere ilgiyi artırmıştır. Bu nedenle dünyada ve ülkemizde yaygın olarak kullanılan torf, perlit, kaya yünü gibi substratlara alternatif olabilecek materyaller denenmelidir. Ayrıca örtü altında kullanılan fide tipi de bitki gelişimi ile verim ve erkenciliği etkilemektedir. Nitekim topraksız yetiştiricilik plantasyonları kurulum masraflarını amorti edebilmek için birim alandan maksimum ölçüde verim alınmaya çalışılmalıdır. Bu konuda yapılan çalışmalarda frigo, taze ve tüplü fideler yoğun olarak kullanılırken, bu fide tiplerinin bitki gelişimleri üzerine etkileri araştırılmaktadır Ülkemizde yapılan bir araştırmada taze tüplü fide ile kokopit veya 1:1 oranında kokopit volkanik tüf karışımından oluşan ortamların en yüksek verim ve erkenciliği sağladığı rapor edilmiştir.

Kaynaklar

Adak, N., Pekmezci, M., 2011. Farklı fide tipleri ve yetiştirme ortamlarının topraksız kültür çilek yetiştiriciliği üzerine etkileri. Tarım Bilimleri Dergisi, (17): 269278.

Anonim, 2011. www.tuik.org.

Anonim, 2011. www.fao.org.

Bisen S. P, Bundela S S, Sharma A.,2012. Ellagic Acid Chemopreventive Role in Oral Cancer. J. CancerScience & Therapy 4:2330.

Erenoğlu, B., Şeniz, V., 1999. Melezleme ile elde edilen çileklerde verim ve kalite farklılıkları üzerinde araştırmalar. Türkiye III. Ulusal bahçe bitkileri kongresi, 5257, Ankara.

Galletta, G., Mass, J. L, Fınn, C, Smith, B., Gupton, C, Luby J., 1996. New strawberries from the USDA cooperative breeding programs. The Abstract Book of 3rd International Strawberry Symposium Veldhoven, April 28 May 3, The Netherlands.

Hancock, J.F., 1999. Strawberries.Cab International, Wallingfer, Uk. 237p.

Kafkas, E., M. Koşar, S. Paydaş, S. Kafkas ve K.H.C Başer, 2007. Quality characteristics of strawberry genotypes at different maturation stages. Food Chemistry, 100:12291236.

Kafkas, E. and S. Paydaş, 2007. Evaluation and Identification of volatiie compounds ofsome promising strawberry genotypes using HS-SPME Technigue by GCMS. World Journal ofAgricultural Sciences, 3 (2):191195.

Kaşka, N., 1997. Strawberry growing in Turkey. Acta Hort., 439:385391

Paydaş, S., Kaşka, N., Ağar. I. T, 1996. Studies on strawberry crossings between Turkish and American or European cultivars. Gartenbauwissenschaft, 61:96102.

Serçe, S., Gündüz, K, Bakan, M., Paydaş, S., Kaşka N., 2005. Ülkemizin çilek gen kaynaklan. Gıda Tarım 68:6064.

Turhan, E., Paydaş Kargı, S., 2007. Strawberry production in Turkey Chronica Horticulturae, 47: 1820.

Türemiş, N., Özgüven, A. I., Paydaş, S., 2000. Güneydoğu Anadolu Bölgesinde çilek yetiştiriciliği. Tübitak Tarp Yayınları, 36s, Adana.

Özuygur, M. S. Paydaş Kargı and E. Kafkas, 2006. Investigatlon On Yleld, Fruit Ouality and Plant Characteristics of Some Local, European and American Strawberry Varieties and Their Hybrids. Agriculturae Conspectus Scientificus, 71 (4) 175180.

Yılmaz, H.,. 2009. Çilek. Hasat Yayıncılık. 978-975-8377-72-5.348s.


Not: Bu yazı Tarım Gündem dergisinden alınmıştır. Dergiyi incelemek ve abone olmak isterseniz lütfen
tıklayınız-->>




Yazar(lar):Sevgi Paydaş KargıMehmet Ali Sarıdaş
Yayınlanan kitap/dergi:Tarım Gündem Dergisi
Yayın Yılı:2012
Cilt:2
Sayı:8
Sayfa:36-41
Konu ile ilgili bağlantı:www.tarimgundem.com
Ekli dosya:incele
Ekleme tarihi/saati :01.09.2012/17:33:29
Okunma sayısı :25049
EN ÇOK OKUNANLAR

HABERLER    Tümü >>>
  Tokat ta sempozyum sonunda Dimes meyve suyu üretim fabrikasına yapılan gezi ile ilgili izlenimler (36984)
  Karadutu “şoka” soktular gelirlerini ikiye katladılar (16908)
  İkizdereli Osman Yıldız ın likapa bahçesinde umut var (15839)
  II.Ulusal üzümsü meyveler sempozyumunun açılışıyla ilgili bazı resimler (13076)
  Osmanlı çileğine yoğun talep (12320)
  Üzümsü meyveler sempozyumu sonrası Ballıca mağarasına yapılan gezi izlenimleri (10073)
  II.Üzümsü meyveler sempozyumundan bazı görüntüler (9226)
  II. Ulusal üzümsü meyveler sempozyumu Tokat ta (8966)
  Atça'da 8. çilek festivali yapıldı (8891)
  Üzümsü meyveler sempozyumu başladı (8383)

BİLGİLER    Tümü >>>
  Çileklerde besin elementlerinin faydaları ve eksikliklerinde ortaya çıkan belirtileri -1-(N, P, K, Ca, Mg, S ) (63676)
  Ahududu yetiştiriciliği ile ilgili bazı önemli bilgiler (52835)
  Böğürtlen çeşitleri (51127)
  Çilek yetiştiriciliğinde dikim zamanları (45455)
  Çilek Alerjisi (36134)
  Çileklerde besin elementlerinin faydaları ve eksikliklerinde ortaya çıkan belirtileri -2-(Fe, Mn, B, Mo, Cl, Zn, Cu ) (33442)
  Çilek yetiştiriciliğinde ekolojik istekler (30684)
  Çilek bahçesi kurulumu ve küçük bir dikim aletinin kullanımı (30566)
  Modern çilek yetiştiriciliği (25049)
  Ahududu yetiştiriciliği  (22440)

TEZLER    Tümü >>>
  Çilek fidesi üretiminde alternatif bir yöntem (14942)
  Bazı çilek çeşitlerinin Amik ovası koşullarında açıkta ve yüksek tünel altında yetiştiriciliğinin verim, kalite ve erkencilik uzerine etkileri (8320)
  Çileklerde çiçek tomurcuğu teşekkülü üzerine araştırmalar (8275)
  Yeni bazı çilek çeşitlerinde günü kısaltma uygulamalarının verim ve kalite üzerine etkileri (7693)
  Ankara (Ayaş) koşullarında organik çilek yetiştiriciliği olanaklarının araştırılması (7676)
  Siirt yöresinde yetişen kuşburnuların (Rosa spp.) meyve özelliklerinin tanımlanması (7552)
  Bazı çilek çeşitlerinin van ekolojik koşullarında fide verim özelliklerinin belirlenmesi (6637)
  Doğu Anadolu ve Karadeniz bölgelerinin bazı yörelerinden toplanan yabani çilek tiplerinin (Fragaria sp.) ıslah bakımından önemli olan pomolojik ve sitolojik özellikleri üzerine bir araştırma (6636)
  Bazı çilek çeşitlerinde NaCl uygulamasının bitki gelişimi ve iyon içeriği üzerine etkisi (6307)
  Van yöresinde doğal olarak yetişen kuşburnuların (rosa canina l.) çelikle çoğaltılması üzerine iba (indol bütirik asit) nın etkisi (6130)

MAKALELER    Tümü >>>
  Farklı dut anaçlarının, aşılama zamanlarının ve aşı çeşitlerinin kara dut (Morus nigra l.) un aşı başarısı üzerine etkisi (37183)
  Yaban mersininin insan sağlığı bakımından önemi ve gıda sanayiinde değerlendirme olanakları (29728)
  Çilek yetiştiriciliğinde organik uygulamalar ve ekolojik çilek yetiştiriciliği (28129)
  Karadeniz bölgesi için yeni bir meyve türü yaban mersini (likapa)  (26743)
  Kahramanmaraş ta dut yetiştiriciliği ve önemi (23264)
  Karadeniz için yeni bir meyve: likapa (yaban mersini) (21557)
  Karadut ve Mordut çeşitlerinde odun çeliklerinin köklenmesi üzerinde bir araştırma (16643)
  Türkiye de üzümsü meyvelerin dünü, bugünü ve yarını (16560)
  Maviyemiş (Vaccinium corymbosum L.) (14971)
  Bazı üzümsü meyvelerin (frenküzümü, ahududu, böğürtlen ve nar) ekolojik yetiştiriciliğe uygunluğu (14194)

DOKÜMANLAR    Tümü >>>
  Çilek ve çilek yetiştiriciliği (14201)
  Yaban mersini (likapa)  (9825)
  Ahududu yetiştiriciliği (9687)
  Yaban mersini (likapa) yetiştiriciliği (8902)
  Rize-Pazar ilçesinde likapa yetiştiriciliği (Sosyal Riski Azaltma Projesi) (8516)
  Çilek çeşit kataloğu (8297)
  Çileklerde gübreleme ve besin noksanlıkları (Tam metin, kitapçık) (8291)
  Güneydoğu Anadolu bölgesinde çilek yetiştiriciliği (8147)
  Likapa (yaban mersini) çay ve fındığa rakip (8103)
  Çilek hastalıkları (Tam metin, kitap ) (7141)


EN AZ OKUNANLAR

HABERLER    Tümü >>>
  Cambazlı nın karadut mucizesi (66)
  Dr. Caner Onur u kaybettik ! (1484)
  2012 yılına düşüşle başlayan çilek ihracatı artıyla bitirdi (1689)
  Çilek ve yaban mersini yiyen kadınların kalp krizi geçirme riski daha düşük  (1728)
  Çilek ihracatı 2012 yılında nihayet Mayıs ayında artışa geçti (1918)
  Üzümsü meyvelerin depolanmasında yeni bir seçenek: Palliflex 300 (1993)
  2012 yılının ilk çeyreğinde de (Ocak-Mart 2012) çilek ihracatı düşüşünü sürdürüyor (2085)
  IV. Ulusal üzümsü meyveler sempozyumu Antalya da yapıldı (2357)
  Çilek ihracatı Ocak 2012 de de düşmeye devam ediyor (2466)
  Sezonda fiyatı 2 liradan açılan sezon boyunca da 1 liranının altına düşmeyen çilek üreticinin yüzünü güldürdü (2531)

BİLGİLER    Tümü >>>
  Çileklerde tuzluluk yönetimi (825)
  2008 yılı Türkiye ahududu üretim istatistikleri (3324)
  Çakma değil, gerçek çilek güzeldir  (3324)
  Cavendish çilek çeşidi ve özellikleri (3325)
  Üzümsü meyvelerin ekonomik önemi (3325)
  Ülkemizde çileğin doğal yayılım alanları (3325)
  Dünya çilek verimliliği (1970, 1980, 1990, 2000, 2005 Verileri) (3325)
  Sağlıklı bir beyin için ıspanak ve çilek (3327)
  Dünyada ahududu üreten ülkeler ve üretim miktarları (1961, 1970, 1980, 1990, 2000, 2005 verileri) (3328)
   Chambly çilek çeşidi ve özellikler (3328)

TEZLER    Tümü >>>
  Melezleme ile elde edilen çileklerde verim ve kalite farklılıkları üzerinde araştırmalar (233)
  Van ekolojik şartları için çileklerde uygun dikim zamanları ve çeşitlerin tespiti üzerine araştırmalar (5586)
  Van ekolojik şartlarında açıkta ve örtü altında çilek yetiştiriciliği (5615)
  Van ekolojik koşullarında farklı örtü altı tiplerinde bazı çilek çeşitlerinin adaptasyonu (5615)
  Hakkâri merkezinde doğal olarak yetişen kuşburnuların (Rosa Spp.) seleksiyonu (5759)
  Van yöresinde doğal olarak yetişen kuşburnuların (rosa canina l.) çelikle çoğaltılması üzerine iba (indol bütirik asit) nın etkisi (6130)
  Bazı çilek çeşitlerinde NaCl uygulamasının bitki gelişimi ve iyon içeriği üzerine etkisi (6307)
  Doğu Anadolu ve Karadeniz bölgelerinin bazı yörelerinden toplanan yabani çilek tiplerinin (Fragaria sp.) ıslah bakımından önemli olan pomolojik ve sitolojik özellikleri üzerine bir araştırma (6636)
  Bazı çilek çeşitlerinin van ekolojik koşullarında fide verim özelliklerinin belirlenmesi (6637)
  Siirt yöresinde yetişen kuşburnuların (Rosa spp.) meyve özelliklerinin tanımlanması (7552)

MAKALELER    Tümü >>>
  Üzümsü meyvelerle gelen sağlık (146)
  Orta ve Doğu Karadeniz bölgelerinden toplanan ahududu ve böğürtlen genotiplerinin armut ateş yanıklığı (Erwinia amylovora) hastalığına olan reaksiyonlarının belirlenmesi (148)
  Van Gölü havzası dut türlerinin (Morus nigra l., Morus alba l., Morus rubra l.) bazı fiziko-kimyasal özelliklerinin belirlenmesi (148)
  Güvey feneri (Physalis peruviana l.) tohumlarının çimlenmeleri üzerine bazı ön uygulamaların etkileri (149)
  Altın çileğin (Physalis peruviana l.) bitkisel ve fitokimyasal özellikleri (150)
  Siyah ve beyaz mersinin (myrtus communis l.) meyve özellikleri (150)
  Farklı besin ortamlarının Festival çilek çeşidinin mikroçoğaltımına etkisi (150)
  Osmanlı ve Ereğli çilek çeşitlerinde meyve kalite bileşenleri (151)
  Antioksidan olarak yaban mersini ve yapraklarının çayının in vıtro LDL oksidasyon koruyuculuğu (152)
  Üzümsü meyveler ekonomisi (152)

DOKÜMANLAR    Tümü >>>
  Türkiyede kuşburnu seleksiyonları (Doktora semineri--- Sunu---) (3151)
  Türkiyede doğal olarak yetişen kuşburnu (Rosa ssp.) türleri ve yayılış alanları (Doktora semineri--Sunu--) (3230)
  Tarsus yöresinde yetiştirilen çileğin üretim girdileri ve maliyeti (3915)
  Kazovada çilek dikim şekillerinin verime etkisi üzerine bir araştırma (3922)
  çilekte topraksız kültür uygulamaları (4214)
  Çilek yetiştiriciliği (4677)
  Çileklerde değişik yaz ve kış dikim zamanlarının turfanda çilek üretimi ve verim üzerine etkileri (5647)
  Çilek  (6798)
  Organik üzümsü meyve (çilek, ahududu, böğürtlen) yetiştiriciliği (6935)
  Dünya ve Türkiye çilek üretimi ve ticareti (6963)


Ana sayfa | Haberler | Bilgiler | Tezler | Makaleler | Dokümanlar | Forum | Yazarlar | Üye ol | Ara | Amacımız | Hakkımızda | Bize katılın
Lütfen kısmen yada tamamen kaynak göstermeden alıntı yapmayınız.
© Copyright 2005 Tüm hakları saklıdır.